IMG_4970

Zo pakt Burgemeester van der Laan criminaliteit onder jongeren aan

Je hebt het vast voorbij zien komen: de korte film die Rotjoch en DroVideo regisseerden en waarin Jayh de hoofdrol speelt: ‘Cirkels’. De intense film draait om jongens die maar niet kunnen ontsnappen uit een vicieuze cirkel van criminaliteit. De film is een hersenspinsel van Eberhard van der Laan, Burgemeester van Amsterdam.

Hij kwam op de film om een onderdeel van zijn top600 programma onder de aandacht te brengen – daarmee probeert hij de 600 grootste veelplegers van de stad weer te laten functioneren in de samenleving. En niet zonder succes. De burgemeester nodigde ons uit op zijn kantoor, voor een eerlijk en open gesprek.

Mijn eerste vraag is: bent u het met me eens dat politiek een achterhaald paradigma is?
Politiek is een moeilijke evenwichtskunst tussen aan de ene kant problemen oplossen en aan de andere kant handelen vanuit bepaalde beginselen. Dus niet alleen zeggen dat het probleem moet worden opgelost, maar ook hoe dat moet gebeuren vanuit je politieke beginselen. Dat kan enorm botsen.

Wat je heel erg ziet in Nederland, en eigenlijk in de hele wereld, is dat we achter dat Amerikaanse model aanlopen. En dat het deel ‘problemen oplossen’ wordt weggeduwd door het deel partijpolitiek, zo van: ‘dit ben ik, ik ben de oppositie, en wat jij zegt klopt niet met wat je de vorige keer zei’. De burger is daar echt niet in geïnteresseerd, die willen gewoon het probleem oplossen.

Mijn grootste bezwaren ertegen in relatie met het onderwerp voor dit interview, zijn enerzijds dat er altijd een ruimte blijft bestaan tussen wat het volk wil en wat er daadwerkelijk wordt gedaan. En bovendien dat jongeren helemaal niet politiek actief zijn en daardoor niet gerepresenteerd kunnen worden door zo een apparaat.
Jongeren zijn wel heel actief, alleen in hun eigen dingen, niet in politieke partijen.

IMG_4968

Heeft u het idee dat u jongeren representeert?
Dat vind ik een hele goeie vraag. Niet langs de lijn van partijen. Ik kan als burgemeester boven de partijpolitiek staan. En op die manier ben ik wel in contact met de jongeren. Ik vind jongeren over het algemeen fantastisch. Net zo enthousiast als mijn generatie, alleen wij keken allemaal naar politieke partijen, dat deed je toen. En zij doen dat steeds minder. Maar dat ligt niet aan hen, dat ligt aan die politieke partijen. Die voor hen weinig verbeelden, weinig het vertrouwen geven dat ze iets kunnen veranderen.

We dwalen wel een klein beetje af van het onderwerp, laten we een beetje richting de film toewerken. Heeft u weleens iets gestolen?
Ik heb al gelezen dat je deze vraag zou stellen en ik heb er goed over nagedacht. Zeker wel. Als jongetje ging dan wel eens naar de snoepwinkel. Ja, ik heb daar ook wel eens wat gestolen. Laatst kwam ik thuis en toen vertelde mijn dochter van negentien, Eline, dat mijn zoontje Edze mij iets wilde vertellen. En wat bleek? Hij had 6 dropjes gestolen. Fantastisch hoe schuldig hij zich voelde. Dus toen heb ik met hem afgesproken dat hij vanaf nu elke dag twee dropjes mag. Want ik wil niet dat hij leert stelen.

“Ja, ik heb wel eens wat gestolen.”

Heeft u andere dingen gedaan die niet mochten in uw jeugd?
Laten we daar niet teveel aandacht aan geven. Ik was een stoute scholier. Ik heb ontzettend veel gespijbeld. Ik ben ook blijven zitten in 5 gymnasium. Toen konden ze aan de hand van het klassenboek zien dat ik de helft van de lessen niet aanwezig was geweest.

Wat ging u dan doen tijdens het spijbelen?
Naar Amsterdam bijvoorbeeld. Ik zat in Leiden op school. Dus dat trok ons wel erg. Maar ik ben nog redelijk terechtgekomen, toch?

Hoe kwam het idee voor de film Cirkels tot stand?
Dat heeft iets te maken met waar we het net over hadden. Nou weet ik als strafrechtadvocaat dat mensen die stoute dingen doen bepaalde dingen nodig hebben om weer op de rails te komen. Een vaste baan, een woning en een vriendin. Vooral die vriendin, als het een normale, gezonde meid is, die trekt ze dan aan. En zij zullen er alles aan doen om haar niet kwijt te raken. Wij noemen dat de drie W’s: wonen, werken en wijf. Mijn politiek correcte ambtenaren spreken van wonen, werken, wederhelft. Ik krijg dat wat moeilijker uit mijn mond.

IMG_5008

Maar dat is ervan uitgaande dat alle veelplegers jongens zijn.
Dat is ook 90 of 95 procent van de top600.

Dus zelfs in dat werk worden vrouwen slecht gerepresenteerd?
De emancipatie is nog niet zo ver. En moge dat ook voor eeuwig zo blijven in dit opzicht. Maar goed, ik heb dus gemerkt dat de absolute top van de top 600 totaal geen respect hebben voor vrouwen, dat leren ze gewoon niet.

Dus we proberen hun gedrag te veranderen. En we krijgen ook heel  wat jongens weer op de rails. Met drie pijlers: lik-op-stukbeleid, dus ze verantwoording laten afleggen voor wat ze doen. Tweede is zorg, dus dat ze weer naar school kunnen tijdens hun straf, zorgen dat er stageplekken zijn wanneer ze vrijkomen, schuldhulpverlening, zorgen dat ze bepaalde vaardigheden kunnen ontwikkelen, dagbesteding enzovoort. Geef ze het gevoel dat ze erbij horen, geef ze weer zelfvertrouwen. Wonen ook, we hebben zo honderd jongens aan een dak boven hun hoofd geholpen, veel bij begeleid wonen en in maatschappelijke opvang.

“Jim Taihuttu gaf de gouden tip: ga eens met Rotjoch praten.”

En als derde pijler de broertjes en zusjes. We duiken het gezin in met leerplicht en gezinsmanagers omdat die kinderen anders het gedrag na-apen, dat is bekend. De voornaamste reden voor crimineel gedrag is dat diegene een criminele broer heeft, dat is uit allerlei onderzoeken gebleken. En we hebben dus ook gedacht over hoe we die jongens respectvol met vrouwen kunnen leren omgaan, zodat ze aan een vriendin kunnen komen en het vertrouwen ook groter wordt. Er worden nu cursussen gegeven in de Bijlmerbajes. Maar je bereikt daarmee alleen de jongens in de gevangenis en je wilt natuurlijk dat dat meer gebeurt.

Ik ben gaan praten met Jim Taihuttu. Ik had Wolf gezien, dat vond ik een fenomenaal goede film. Ik dacht, die gast snapt het, die kan dit wel verbeelden. We hebben met Jim en een groep leuke mensen gebrainstormd. Jim zelf had geen tijd. Hij vond het wel een goed idee. Hij gaf de gouden tip; ga eens met Angelo Diop (Rotjoch) praten. En die nam natuurlijk DroVideo mee, Dwight Burnett, leuke gozer trouwens. En ik heb toen met die twee over het idee gepraat. En toen hebben ze zichzelf opgesloten en een heel mooi eerste script gemaakt. Ik mocht dat lezen en bepalen of dat past bij dat doel: die jongens respectvol leren omgaan met vrouwen. Dat kon nog wat meer dat accent hebben. En ze waren daar heel ontvankelijk voor. Zij zijn aan de slag gegaan en hebben dit binnen een half jaar uit de grond gestampt. De film had 115.000 hits in vijftien dagen tijd. Ik heb ‘m zelf twee keer gezien, en het is gewoon een heel knappe film.

Het gesprek wordt onderbroken door een vrouw met een stapel papieren. Maar hij negeert haar volkomen.

Je hebt in die film een vriendin die die jongen bij de les houdt, en die andere gast die op een vreselijke manier met zijn vriendin omgaat. En met die loopt het verschrikkelijk af. Wat ik ook mooi vind, is dat die jongens die zo slecht omgaan met hun vriendin, zo een heilig ontzag voor hun moeder hebben, dat komt in de film ook naar voren. Dat vind ik misschien wel de mooiste scene uit de film.

De vrouw kondigt aan dat we nog twee minuten hebben.

Omar, ik vind dat je leuke vragen stelt.

Ik was eigenlijk net aanbeland bij de kritische vragen. Vindt u niet dat de aanpak teveel centreert om jongeren voor wie het eigenlijk al te laat is?
Ik snap je punt. Het is een heel scala. De zwaarste criminelen kunnen top600 zijn, maar ook lichtere gevallen. Maar je hebt gelijk, er is ook een groep die jonger is, waarvan wij nu weten, we kunnen met het politiesysteem nu al voorspellen: je bent 10 jaar oud, je hebt al iets met geweld gehad, en je zit met die omstandigheden van een gebroken gezin, dan is er tachtig of negentig procent kans dat het bij jou misgaat.

Wat wij hebben gedaan is onder de top 600 een top 400 jongeren in kaart gebracht. Waarvan 100 jongens al in een programma zijn ingestroomd. En dat is gericht op de jongeren die al 1 keer iets verkeerd hebben gedaan, en dat kunnen gasten zijn vanaf 14 jaar. En de toekomst is een systeem genaamd ProKid, waarmee we kinderen van 9 tot 12 zien die nog geen strafbare feiten plegen of kunnen plegen, maar waarvan we weten: dat gaat fout. Maar dankzij het succes van de top600 hebben we geld gehad om nu dus ook die 400 jongens en meisjes te kunnen aanpakken.

IMG_4992

Kunt u zich, ook met uw achtergrond in het strafrecht, verplaatsen in die jongens en de oorzaken voor hun criminele gedrag?
Het begint vaak bij echtscheidingen, of de afwezigheid van een vader of moeder. Maar dan nog is dat niet voor iedereen reden om crimineel te worden. Ik ken persoonlijk een aantal jongens uit die top600. Ik woonde in het westelijk havengebied in een flat en een jongen die mij altijd vrolijk gedag zei, kwam ik later tegen in een jeugdgevangenis. Hij wist dat ik burgemeester was geworden en hij schaamde zich dood, omdat we altijd zo gezellig met elkaar waren. Hartstikke aardige gast, maar met wie het verkeerd is afgelopen. De Amsterdammers hebben er recht op dat deze jongens niet meer doen wat ze doen en dat ze worden geholpen, en die jongen heeft er recht op dat ie een nieuwe kans krijgt.

“Daarom werkt het verdomme ook.”

Maar ook dingen als jeugdwerkloosheid en al een strafblad hebben, zorgen ervoor dat je in zo een vicieuze cirkel belandt.
Een van de ergste dingen die ik heb ontdekt: als je dan de fout in gaat en je belandt in de gevangenis, dan gebeurt er eigenlijk geen donder om ervoor te zorgen dat je niet opnieuw de fout in gaat. Ik bezocht veel gevangenissen op bezoek bij wat wij noemen de blauwe vuilniszakken. Die jongens gaan naar buiten, met een vuilniszak met een paar spullen.

Uit onderzoek blijkt dat een helft van die gasten binnen 48 uur zijn gerecidiveerd. Waarom? Omdat het niet geregeld is dat hun schulden worden aangepakt, dat ze een dak boven hun hoofd hebben, dat ze bij een psycholoog langs kunnen, de opleiding, de dagbesteding. Dat zit allemaal in dit programma. Het is niet een onderdrukkend programma, het is een resocialiserend programma. Weet je dat we meer dan 50 procent recidive vermindering hebben binnen een jaar? We noemen het top 600, maar er waren in het eerste half jaar van 2015 al meer dan 200 jongens succesvol uitgestroomd. Van wie 80 procent niks crimineels meer doet. Daarom werkt het verdomme ook.

TEKST: Omar Dahmani
BEELD: Daniel Wolters